DEMİRYOLLARININ TANIMSIZ KÖLELERİ: TESİSLER SÜRVEYANLARI

“…Artık bıçak kemiğe fazlası ile dayandı! Ortadaki şartlar, Tesisler Sürveyanlarını; ünvanının gerçek karşılığına sahip çıkmaya, haksızlıklara karşı isyan ve mücadele bayrağını çekmeye çağırıyor, hem de hiç olmadığı kadar…!”

Demiryollarında, yönetimi elinde bulunduran bürokratlara sorsanız, “varlığından bile haberleri olduğu şüpheli olan” bir ünvandan bahsediyoruz; “Tesisler Sürveyanı”…

Yöneticilerin bilmesi zor çünkü genel olarak “sürveyan” olarak bilinen bu unvan grubu, iki ayrı alt yapı dalında istihdam ediliyor demiryollarında. Bunlar da Tesisler ve Yol dalları! Ve yönetiler de sürveyan denilince sadece yol sürveyanları var sanıyor. Nerden anladık derseniz, çünkü ortaya çıkan idari işlemler ve açılan sınavlarda, ayrı dalda olsalar da, aynı statüde olan sürveyanlardan sadece yol sürveyanları bahis konusu oluyor. İşte buradan anladık..!

İş bununla sınırlı değil! Çünkü, iddia ediyoruz; demiryollarında sürveyanın ne anlama geldiğini bilen sayısı bir elin parmakları kadar değildir! Şaka gibi ama adı bile doğru düzgün telaffuz edilemeyen bir ünvandan bahsediyoruz. Bazı şivelerde “sübyan”, bazı şivelerde “sübeyan”, bazı konuşma şekillerinde ise “sürvayan” diye söylenen, bazen hiç telaffuz bile edilemeyen, hatta yer yer söylendiği gibi yazılan bir unvan, Sürveyan ünvanı, bilinmeyen olarak da Tesisler Sürveyanı ünvanı… Komik mi dersiniz, adı bile söylenemeyen bir ünvanla, bu ünvanın ne iş yaptığı, nasıl bir kalifiye düzeyinde olduğu hakkında en ufak bir fikri bile olduğunu sanmadığımız yöneticilerin kaderine terk edilmiş olmak! Aslında hiç de değil!!!!

2009 Mayıs ayı itibariyle, sayısı 233 olan Tesisler Sürveyanlarının çalışma hayatında karşılaştıkları, onları güldüremeyecek kadar acı! Bir de buna bahsimiz olan bilinmeyen olma ve hiçe sayılma durumunu ekleyin, işte o zaman ortada gülecek hiçbir şey kalmıyor…

Peki, Sürveyan nedir?

Aslen Fransızca kökenli “surveillant” kelimesinden gelen “Sürveyan” kelimesi(ingilizce; surveyor); sözlük karşılığı olarak; “gözetmen, gözetici” anlamına gelmektedir. Kullanım şekliyle ise; “Bir işi, kurumu, işletmeyi kollayan, gözetleyen, bir eğitim alanında veya bir çalışma ortamında gözetmen olarak çalışan kişi” anlamına gelmektedir. Tarihi kaynaklar, eski Yunancada bu tanımlamanın işveren vekili anlamında kullanıldığını da göstermektedir.

Konunun ülkemiz açısından değerlendirilmesinde ise; TCDD, eski işleyişi itibariyle genel olarak, Çırak Okulu olarak da bilinen TCDD Pratik Sanat Okulu(Eskişehir, Sivas ve Sakarya’da 2 yıllık eğitim veren) ile TCDD Meslek Lisesi mezunlarını belirli bölümlerde istihdam etmekteydi. Çırak okulu mezunları işçi olarak istihdam edilirken, TCDD Meslek Lisesi mezunları ise Tesisler(sürveyan), Yol(sürveyan), Cer(Yardımcı Makinist, Revizör), İşletme(Hareket Memuru), Genel İdari Hizmetler(puantör) bölümlerinde memur olarak istihdam edilmekteydi. Diğer ünvanlar için ise açıktan atama(ki bunların çoğunluğu demiryolu çalışanlarının yakınlarıydı) yöntemi uygulanmaktaydı. Çok az da olsa teknik ünvanlar için açıktan atama yapılıyor yada işçi ve Tesisler çavuşu ünvanlı personelden Tesisler Sürveyanı ünvanına geçiş yapılıyordu(Endüstri Meslek Lisesi mezunu olanlar için).

1989 yılında Çırak Okullarının kapatılarak eğitim merkezlerine dönüştürülmesi yada bazı üniversitelere devredilmesiyle, “özel mesleki eğitim” görmek suretiyle istihdam, sadece TCDD Meslek Lisesi mezunları için uygulanır hale gelmekle birlikte, 1998 yılında TCDD Meslek Lisesinin kapatılmasıyla bu uygulama da sona erdirildi. Az da olsa açıktan atama usulüyle yapılan istihdam, son yıllarda yerini KPSS sınavları üzerinden istihdama bıraktı.

Tesisler Sürveyanı ünvanının, “akademik unvan” olarak verildiği tek yerin “TCDD Meslek Lisesi” olması itibariyle konu değerlendirildiğinde; okulun müfredatı gereği, 1.sınıfta tüm bölümlerin temel dersleri verilirken, yıl sonunda başarılı olanlar, başarı sıralamasına göre(taleplerinin de olması suretiyle), sırasıyla; Tesisler, Yol, Cer, İşletme(yada Genel İdari Hizmetler) bölümlerine ayrılmakta ve kalan 2 yıl boyunca bu bölümlerle ilgili eğitim almaktaydı. Başarı ölçütü itibariyle, doğaldır ki, 1.sınıfın yıl sonunda ilk 30’a giren öğrenciler(bir yılda okula genel olarak 120 öğrenci alınıyordu) Tesisler Bölümüne girebiliyordu. İşte bu gerçeklik temelinde bakıldığında, eğitimde başarı düzeyi en yüksek olanlar Tesisler Bölümüne girebiliyordu. Bu durum da Tesisler Bölümünden mezun olan Tesisler Sürveyanlarının kurum için önemini göstermektedir. Bu önemli kıstas, sonradan bu ünvana geçirilen, açıktan veya KPSS ile atanan Tesisler Sürveyanı ünvanlı personel için de günümüz şartlarıyla artık yasal olarak geçerlidir.

İşte bilinmesi çok da zor olmayan Tesisler Sürveyanları, bu şartlar dahilinde kurumda istihdam ediliyor. Hani Mayıs 2009 itibariyle, 233 olan sayıları karşısında, ufak bir unvan gurubu olarak görülebilir ama! Nicelliği değil niteliği burada öne çıkmaktadır. Çünkü, demiryollarında, tesislere bağlı teknik işyerleri şeflik yada sürveyanlık olarak ihdas edilmektedir. Kaldı ki, 480 nolu tamimde yapılan yeni düzenleme ile sürveyanlıkların sayısı bir hayli artırılmıştır. Bu durumda, arıza ve bakım işyerlerinde Tesisler Sürveyanlarının nitelik ve yetki olarak önemli olduğunu vurgulamak yanlış olmaz.

Yine 2009 yılı verilerine göre, sayısı 233 olan Tesisler Sürveyanlarının meslekteki süreleri incelendiğinde, yarısından fazlasının kurumda 1-10 yıl arasında çalıştıkları, diğerlerinin ise daha eski personel oldukları görülecektir. Ki 10 yıldan fazladır kurumda çalışanlardan özellikle TCDD meslek lisesi mezunu olanların sayısının bir hayli az olması, bu sürveyanların ünvanda yükseldiği gibi bir yanılgı yaratmamalıdır. Çünkü bunların büyük çoğunluğu bu ünvandan kaçmıştır. Bunlar da; üniversite bitirmek suretiyle, tekniker, mühendis olan ve öğrenimlerine göre servis değiştirenlerdir. Neden “kaçmışlar” ifadesini kullandığımıza gelince de, işte Tesisler Sürveyanın kurum içindeki “olumsuz gerçekliğinin iticiliği” burada yeniden karşımıza çıkmaktadır.

Tesisler Sürveyanı nasıl olunduğunu ve kalifiyelik düzeyini açıklamıştık. Bu gerçeklik dahilinde, görülen eğitim, doğal bir karşılık olarak; Tesisler Sürveyanlarının TCDD içinde hak ettiği yerde olmasını gerektirmektedir. Ancak yıllar yılı yapılan bilinçsiz ve hiçe sayar tarzdaki uygulamalar yüzünden, Tesisler Sürveyanları hak ettiği yerden çok uzakta olduğu gibi, yapılan uygulama ve mevzuat, emir(uygulama emirleri de dahil) değişiklikleri ile eğitimli olmanın bedelini öder hale gelmiş, insanlık dışı çalışma koşullarına maruz bırakılmıştır. Yapılan mevzuat düzenlemeleriyle de, bu insanlık dışı çalışma ortamı kalıcı hale getirilmeye çalışılmaktadır…

TCDD’nin bilinmezi olan Tesisler Sürveyanlarının maruz kaldığı bu insanlık dışı ve kural ihlalleri ile dolu ortamın detaylarını  yazımızın ikinci bölümünde yayınlayacağız…

Ancak bir gerçeği belirtmeden geçmemekte fayda var: Artık bıçak kemiğe fazlası ile dayandı! Ortadaki şartlar, Tesisler Sürveyanlarını; ünvanının gerçek karşılığına sahip çıkmaya, haksızlıklara karşı isyan ve mücadele bayrağını çekmeye çağırıyor, hem de hiç olmadığı kadar…!

Not: Türkiye’de Tesisler sürveyanını resmeden herhangi bir objeye rastlayamadığımız için, yazımızda yayınlayamadık(resimler inşaat kökenli sürveyanlara aittir)…

Popularity: 16%